सॅनिटरी नॅकिन्स कशासाठी?

Courtesy: Medical Daily

मासिकपाळीसाठी उपयोगी पडतील असे पुन्हा धुवून वापरता येण्याजोगे नॅपकिन बनवणाऱ्या स्त्रियांचा एक ग्रुप फेसबुकवर आहे. त्यांचा उद्देश एकच आहे कि पर्यावरणात आणखी प्रदूषणाची भर घालू शकतील असे सॅनिटरी नॅपकिन्स वापरण्यापेक्षा आपण कापडाचे पॅड्स बनवावेत जे वारंवार वापरात आणता येऊ शकतात, जेणेकरून पैशांचीही बचत होते. ह्या ग्रुममधील सक्रिय सदस्य महिला ह्या बहुतांश परदेशीच आहेत.

ह्या ग्रुपमध्ये कुणीतरी श्री. अरूणाचलम मुरूगनंथम ह्यांची माहिती असलेली एक पोस्ट शेअर केली. श्री. मुरूगनंथम ह्यांनी खेड्यापाड्यातल्या महिलांसाठी अत्यंत स्वस्त दरातील चांगले सॅनिटरी नॅपकिन्स उपलब्ध करून देण्याची प्रक्रिया शोधून काढली आहे. त्यामुळे महिलांचे आरोग्य तर टिकून राहतेच पण अनेक महिलांना नॅपकिन बनवण्याच्या कामामुळे रोजगार देखील मिळाला आहे. श्री. मुरूगनंथम ह्यांच्या कामामुळे अनेक खेड्यापाड्यातील महिलांना मासिक पाळीच्या दिवसांत दिलासा मिळाला असेल. The Man Who Wore the Sanitary Napkin ह्या नावाने गुगल सर्च केलं तर त्यांच्या कामाची सविस्तर माहिती मिळू शकेल.

ग्रुपमध्ये पोस्ट शेअर झाल्यावर ग्रुपमधील एका परदेशी महिलेने निष्पापपणे हा प्रश्न विचारला कि, "मुरूगनंथम यांचं काम छानच आहे पण धुवून पुन्हा वापरता येण्याजोगे नॅपकिन्स त्यांनी का बनवले नाहीत?" ह्या प्रश्नानंतर उत्तरादाखल अनेक भारतीय महिलांनी भारतातील महिला मासिक पाळीचा स्त्राव शोषून घेण्यासाठी वापरत असलेल्या कपड्यांची अवस्था, पाण्याचं दुर्भिक्ष्य इतकंच नव्हे तर मासिक पाळी आलेल्या महिलेला दिली जाणारी वागणूक ह्यावर ज्या यथासांग प्रतिक्रिया दिल्या, त्यांचा आशय असा होता- "जिथे मासिक पाळीचा स्त्राव सांभाळण्यासाठी चांगला, निर्जंतुक कपडा मिळणंच मुश्किल, जिथे पिण्याचं पाणी दिवसाला जेमतेम एकच ग्लास मिळू शकेल इतका दुष्काळ पडतो, तिथे पाळीचे कपडे धुणं आणि ते पुन्हा वापरणं हीच चैन म्हणायला हवी." पाळीच्या दिवसांमध्ये विविध प्रातांमधील चालीरितींनुसार स्त्रियांना दिली जाणारी हीन वागणूक हा निराळा भाग आहे पण त्याच्याही स्त्रीच्या आरोग्यावर परिणाम होतोच.

ते सर्व वाचल्यावर असं वाटलं कि आपण कितीही झाकून ठेवलं तरी ह्या ना त्या कारणाने सत्य बाहेर पडतंच. इथे नुसता स्त्रियांच्या आरोग्याचा प्रश्न ऐरणीवर येत नाही, आपल्या देशाची इभ्रतसुद्धा जाते. स्वातंत्र्य मिळून आता ७० वर्षं होत आली. आणखी किती वर्ष आपण विकसनशील देश म्हणून "मिरवणार"?

आत्मस्तुती


आज Satchidanand Shevde दादांनी पाठवलेला विचार इथे शेअर केल्याशिवाय राहवत नाही.

परैः प्रोक्ता गुणा यस्य निर्गुणोऽपि गुणी भवेत्‌|
इन्द्रोऽपि लघुतां याति स्वयं प्रख्यापितैर्गुणैः||

अर्थ: दुसऱ्यांनी ज्याचे गुण गायले असतील तो जरी गुणी नसला तरी गुणी [मानला] जातो. पण स्वतःच्या तोंडाने स्वतःचे गुणवर्णन केले तर इंद्राला सुद्धा कमीपणा येतो.

एक वो दिन था, एक ये दिन भी है ।

कबुतरांनी सगळ्या नवीन रोपांची नासधूस केल्यानंतर किचन गार्डनिंगची हौस फिटल्यात जमा होती. कितीही हाकला, जाळ्या लावा कबुतरं नासधूस करायची ती करायचीच. पुन्हा रिकाम्या कुंड्यांचा वापर अंडी घालण्यासाठी करण्याचीही त्यांची तयारी सुरू होती. टोमॅटोचा वेल, डेलियाची बारीक रोपं, मेथीचे रोम, लसणाच्या पाती सगळं, सगळं नष्ट झालं. वैतागून मी सर्व लहान-मोठ्या कुंड्यांमधली माती एकत्र केली; त्यात अत्यंत पौष्टीक असं गांडूळखत देखील होतं. ही माती तशीच ठेवून दिलेली होती. त्यात नामदेव उमाजीकडून आणलेलं प्राजक्ताचं रोपटं लावलं पण अवघ्या आठवड्याभरात ते वाळून गेलं. दोष मातीमध्ये नव्हता हे निश्चित कारण त्यात मी आधी लावलेल्या मिरचीच्या झाडाला अफाट मिरच्या आल्या होत्या.

कुणाकडे ह्या प्रश्नांची उत्तरं आहेत का?

मागे एका निराळ्या केससाठी पोलीस स्टेशनला गेले होते तेव्हा तिथल्या प्रमुखांना विचारलं होतं कि "बलात्कारासारख्या गुन्हयात अपराध्याला न्याय व्यवस्थेकडून शिक्षा झाली म्हणजे पिडीत व्यक्तीला न्याय मिळतो असं तुम्हाला वाटतं का?

अपराध्याला जी शिक्षा होते ती त्याने समाजविघातक कृत्य केलं म्हणून पण ते कृत्य एका विशिष्ट व्यक्तीला लक्ष्य ठेवून केलं गेलेलं असतं. मग तो अपराधी त्या व्यक्तीचाही गुन्हेगार नाही का?

पीडित व्यक्तीला दिलासा मिळावा, आपला आत्मविश्वास परत मिळावा म्हणून अपराध्याला ठोठावलेली न्याय व्यवस्थेची शिक्षा पुरेशी ठरत असती तर पीडित व्यक्तीसाठी समुपदेशकांची गरज का निर्माण झाली असती?"

त्यांनी फक्त स्मित केलं. इतर कुणाकडे ह्या प्रश्नांची उत्तरं आहेत का?