Sarahah च्या निमित्ताने

काही वर्षांपूर्वी मी एका KPO मध्ये कामाला होते. एक दिवस टिम लिडरला काय सुरूसुरी आली, त्याने जाहीर केलं कि "आज काम संपल्यावर आपण एक रोस्ट सेशन घेणार आहोत". म्हणजे काय कि एका व्यक्तीला समोर उभं करायचं आणि त्याच्यावर टिका करायची. समोरच्या व्यक्तीने काहीही वाद न घालता ते ऐकून घ्यायचं.

चित्रपट - मॉम (२०१७)


चित्रपटसृष्टीतलं पुनरागमन कसं असावं ते श्रीदेवीकडे पाहून कळतं. 'आखरी रास्ता’ चित्रपटात सुपरस्टार अमिताभ बच्चनची नायिका असूनही आपल्या वाट्याला आलेली दुय्यम भूमिका साकारल्यानंतर "अमिताभ सोबत काम करताना दुय्यम भूमिका मिळाल्यास चित्रपट करणार नाही", असं म्हणणाऱ्या श्रीदेवीने अनेक वर्षं चित्रपटसृष्टीपासून दूर राहिल्यानंतर नव्याने चित्रपटात अभिनय करताना देखील आपल्या वयाला साजेशी आणि नायिका प्रधान भूमिकाच निवडली.

ग्लॅमरचा लवलेश नाही पण स्वत्वाची जाणीव असलेली ’इंग्लिश-विंग्लिश’ चित्रपटातील श्रीदेवीची ’शशी गोडबोले’ प्रेक्षकांना भावली. आता त्यानंतर आलेला ’मॉम’ हा चित्रपट देखील श्रीदेवीच्या दमदार अभिनयाने प्रेक्षकांना चित्रपटगृहात न खेचेल तरच नवल.

स्वयंपाकघर केवळ महिलांचे कार्यक्षेत्र नाही

Courtesy: Daawat-e-Ishq (movie)

कालपासून एक व्हिडीओ फेसबुकच्या निरनिराळ्या पेजेसवर शेअर झालेला दिसतोय, ज्यात एक लहान मुलगा पोळी लाटताना दाखवला आहे. ज्या ज्या पेजेसवर हा व्हिडीओ शेअर झालाय तिथे हटकून अश्या आशयाचं शिर्षक दिलं गेलंय कि "सर्व स्त्रियांना किंवा विवाहित स्त्रियांनासुद्धा अश्या पोळ्या लाटता येत नाहीत."

आता खरंच तशी परिस्थिती आहे कि नाही ह्या मुद्द्याकडे आपण नंतर वळू. त्याआधी ज्या पेजवर हा व्हिडीओ शेअर केला गेला गेलाय त्या सर्व पेजेसच्या संचालक समूहाला माझे काही प्रश्न आहेत:

स्वत:चं घर सोडून इतरांच्या घरात डोकावण्याइतका वेळ तुमच्याकडे असेल तर गैरसमज वाढीस लागेल अशी विधानं करत वेळ वाया घालवण्यापेक्षा एखादी चांगली नोकरी किंवा व्यवसाय का करत नाही? किंवा जर आधीच नोकरी/व्यवसाय सुरू असेल तर त्यात नीट लक्ष घाला म्हणजे उत्पादकता वाढेल आणि स्वत:चं नैराश्य पेजच्या माध्यमातून समस्त स्त्रीजातीवर काढण्याची गरज भासणार नाही.

मी असं म्हणणं म्हणजे मी वैयक्तिक पातळीवर उतरल्यासारखं जर वाटत असेल तर स्त्रियांना काय येतं किंवा काय नाही ह्याबद्दल कोणत्याही पुराव्याशिवाय बेजबाबदार विधान करण्याचा अधिकार तुम्हाला कुणी दिला? ह्या प्रश्नाचं उत्तर द्यावं.

अवघा रंग एक झाला


घरी खत तयार करण्याचं ठरवलं तेव्हा मनात अनेक शंका होत्या. खूप दुर्गंधी येईल का? अळ्या पडल्या तर? माश्या आल्या तर? खत तयार झालंच नाही तर? कारण प्रथमच हे दिव्य करत होते आणि हिरवा कचरा असला तरी थोडाफार आंबूळ वास यायचा. एखादी माशी घरात दिसली तरी जीव कासावीस व्हायचा.

मध्यरात्री सुरू असलेल्या चित्रीकरणाचा उपद्रव


एकदा तुम्ही गळेपडूपणा सहन केलात की त्याचं रूपांतर मुस्कटदाबीमध्ये व्हायला वेळ लागत नाही.

दि. ३१ मे २०१७

स्थळ: दादर पारसी कॉलनी

वेळ - रात्री ११:५३
शेजारील इमारतीमध्ये होणारं चित्रपटाच्या दृश्यांचं चित्रीकरण फक्त त्या इमारतीपुरतंच मर्यादित न राहता आता त्याने रस्ता व्यापला आहे. सकाळी १० च्या सुमारास सुरू झालेल्या ह्या चित्रीकरणामध्ये एक मिरवणुकीचा प्रसंग असल्याने एक सजवलेली टेम्पोगाडी आणि तिच्यासोबत हातात ध्वज घेऊन नाचणारी मुले रस्स्यावर फिरताहेत. त्यांच्या आवाजने संपूर्ण परिसर दणाणून गेला आहे. खिडक्यांच्या काचा लावूनही मिरवणूकीचा आवाज घरात येतोच आहे. आसपासच्या परिसरातून शूटिंग पहायला आलेले बघेही आहेत. अवतीभोवती राहणाऱ्या व रात्रीच झोपणाऱ्या रहिवाशांनी घरातले दिवे बंद केले तरी खिडक्यांवरील पडद्यांचे अडथळे भेदून त्यांच्या घरात उजेड शिरेल इतका तीव्र प्रकाश असलेले मोठमोठे फ्लड लाईट्स उंचावर लावण्यात आलेले आहेत. ह्या चित्रीकरणामुळे डॉ. आंबेडकर मार्गावरून (हायवे) खोदादाद सर्कलच्या दिशेने जाणाऱ्या वाहतुकीला अडथळा निर्माण होत होता हे निराळं सांगायची गरज नाही.

माटुंगा पोलिस ठाण्यात सदर उपद्रवाची माहिती दिल्यानंतरही उपद्रव संपला नाही, उलट व्याप्ती वाढलीच.

वेळ - रात्री १२:५७
उपद्रव संपला नसल्याने व स्थानिक पोलिसांकडून अपेक्षित मदत न मिळाल्याने मी मुंबई पोलीस व मुंबई पोलीस कमिशनर ह्यांना सदर प्रकाराची माहिती देण्यासाठी ट्विट केले. मोजून चारच मिनिटांत त्यांनी प्रतिसाद दिला. आता तरी उपद्रव थांबायला हरकत नव्हती पण तसे घडले नाही.

वेळ - रात्री १:५५ (आता तारीखही बदलली - १ जून २०१७)
पोलिसांकडून प्रतिसाद न मिळाल्याने शेवटी बाल्कनीत उभं राहून चित्रीकरणासाठी आलेल्या लोकांना 'चित्रीकरण थांबवा' असे सांगावे लागले पण त्यावर "हमारे पास परमिशन है" असे उत्तर उद्दामपणे आम्हाला देण्यात आले. नाईलाजाने त्यांना कळेल अशा भाषेत 'आम्ही खाली येऊन तुमचा आणि तुमच्या अमूल्य वस्तूंचा सत्कार करू शकतो' हे सांगावे लागले.

कबूतर


कबुतर हा एक अत्यंत मूर्ख पक्षी असून त्याला दिशा-बिशा काही कळत नाहीत असं माझं ठाम मत झालेलं आहे. पूर्वीच्या काळी कसा काय हा पक्षी पत्र पोहोचवायचा असा मला प्रश्न पडतो. घरात आलेल्या माशीला सुद्धा उघडलेली खिडकी कळते पण अर्धवट उघड्या जाळीतून घरात आलेल्या कबुतरला बाहेर जाण्यासाठी दरवाजा पूर्ण उघडून ठेवला तरी ते येडं त्या जाळीवरच फडपडत राहातं.

महाभारत विचारमंथन - १


बकासूर राक्षसाची कथा आपल्याला सगळ्यांनाच माहित आहे. लाक्षागृह प्रसंगानंतर पांडवांनी कुठेही जास्त दिवस न थांबता प्रवास केला. त्या प्रवासादरम्यान्च ते एकचक्रा नगरीमध्ये एका ब्राह्मणाच्या घरी राहत होते. तिथेच त्यांना बकासूर ह्या राक्षसाची माहिती मिळाली. मला ह्या गोष्टीमध्ये नेहमी एक बाब खटकत राहते.

सॅनिटरी नॅपकिन्स आवश्यक/अनावश्यक?


अजब न्याय आहे आपल्या देशात! मासिक पाळी ही अशी नैसर्गिक क्रिया आहे जी फक्त स्त्रियांच्याच वाट्याला आली आहे. गंमत बघा, मासिक पाळी आली नाही तर स्त्रीला मूल होण्याची शक्यता नाही आणि पाळी आली तर त्या चार दिवसात तिचा विटाळ मानण्याची पद्धत आहे. ही रीत लोप पावली असं कृपया म्हणू नका कुणी. गाव-खेड्यांचं जाऊ दे, अजून मोठमोठ्या शहरात, मोठमोठ्या घरांमध्येदेखील "त्या चार दिवसांत" स्त्रीला बाजूला बसावं लागतं. पूर्वीसारखी अंधारी, अडगळीची खोली दिली नसेल बसायला पण तिचं बाजूला बसणं भाग असतं.

मूल्य लपवावं का?


फेसबुकवर व्यवसायाच्या जाहिराती करणाऱ्या लोकांमधली एक गोष्ट मला कायम खटकत आली आहे, ती म्हणजे आपल्या उत्पादनाची किंमत जाहीर न करणे.

फेसबुकच्या खरेदी-विक्रीच्या ग्रुप्समध्ये वस्तूची किंमत त्या-त्या देशाच्या चलनात लिहून देण्याची सोय आहे. उत्पादनाचा तपशील लिहिण्याचीही सुविधा दिलेली आहे पण अनेक विक्रेते रू. १/- असं उत्पादनाचं मूल्य लिहून पुढे अमूक नंबरवर व्हॉट्सअ‍ॅप करण्यासाठी आवाहन करतात.

बालक पालक


मागे एका कार्यक्रमाला गेले होते, तेव्हाचा अनुभव दिव्य होता.

पालक कुठेतरी खुर्च्यांवर बसून कार्यक्रमाचा आनंद घेत होते. त्यांच्या दोन लहान मुली यूट्यूबच्या व्हिडीओत मांजर कसं पायऱ्यांवरून घरंगळत जातं, त्याचं प्रात्याक्षिक करत होत्या. त्यांचा लहान भाऊ हातात सॉफ्ट टॉय धरून दुसऱ्या जिन्यावरून उलट्या पायऱ्या चढत होता. वर पोहोचला कि ते खेळणं खाली भिरकावून द्यायचं आणि स्वत:ही धडाधड जिने उतरत खाली जायचं. मग तीच कृती, त्याच क्रमाने पुन्हा पुन्हा करायची असं चाललं होतं.

मध्यंतरामध्ये ही पोरं बाहेर पळाली.

मग पित्याने मातेला विचारलं, "आपला मुलगा कुठे आहे?" त्यावर ती माता तितक्याच ईझमध्ये वदली, "कै म्हैत! असेल कुठेतरी."

खोटं ओळखता येईल का?


तीन चार वर्षांपूर्वी पाहिली होती ही मालिका - Lie to Me. चेहेऱ्यावरील सुक्ष्म हावभाव व देहबोली ओळखण्याची कला अवगत असलेला डॉक्टर कार्ल लाईटमन कशाप्रकारे खोट्यामागे दडलेलं खरं उजेडात आणतो, त्यावर ही मालिका बेतलेली होती. टिम रॉथचे बरेचसे संवाद ब्रिटीश उच्चारांमुळे subtitles शिवाय कळत नाहीत पण क्षणाक्षणाला उत्कंठा वाढवणारी मालिका होती.

धर्मनिरपेक्षता अशी असते का?


हिंदूंच्या "धर्मनिरपेक्षतेचं" कौतुक करावं तेवढं थोडंच आहे. हे मी हिंदू संस्कृतीबद्दल आस्था आहे म्हणून बोलत नाही. माझ्या दृष्टीने ज्या देशात धर्मापेक्षा देशहिताची काळजी जास्त वाहिली जाते, तोच खरा आदर्श देश असेल पण धर्मविविधता, संस्कृती संगम झालेल्या भारत देशामध्ये इतर धर्मांच्या तुलनेत हिंदू धर्मियांच्या भावना आपल्याच धर्माबद्दल बोथट झालेल्या आढळतात. कुणीही यावं, हिंदू धर्माला काहीही बोलावं आणि हिंदूंनी नंदी बैलासारख्या माना डोलावाव्यात असं झालं आहे.

Art Of Marketing

गेल्या आठवड्यात नेटभेटने आयोजित केलेल्या ’Art Of Marketing / मार्केटिंगची कला’ ह्या चर्चासत्रामध्ये अत्यंत उपयुक्त, मोलाची माहिती मिळाली. तीन तासांच्या ह्या कार्यक्रमात मार्केटिंगच्या चतु:सुत्रीचा वापर आपल्या व्यवसायाच्या वृद्धीसाठी कसा करावा ह्याबद्दल सविस्तर मार्गदर्शन मिळालं. ह्याशिवाय सेल्स आणि मार्केटिंगमधला मुलभूत फरक जाणून घेण्यात मदत झाली.

अत्यंत माफक शुल्कामध्ये, सहज समजेल अशा भाषेत... मुख्य म्हणजे मातृभाषेत ही सर्व माहिती दिल्याबद्दल नेटभेटचे मन:पूर्वक आभार.

हिंसा


फेसबुक फ्रेंड प्रसाद शिरगांवकरने डॉक्टरंवर झालेल्या हल्ल्याच्या निमित्ताने त्याच्या मनातील खळबळ बोलून दाखवली आहे. त्यावर मलाही व्यक्त व्हावसं वाटलं म्हणून हा लेखप्रपंच.

माझं व्यक्तीश: असं निरिक्षण आहे कि हिंसा दोन प्रकारांमधून केली जाते:
उपलब्ध परिस्थिती आपल्याला अनुकूल आहे म्हणून किंवा अगतिकतेमधून.

सत्तेचा, सामर्थ्याचा विनाकारण माज आला कि त्या व्यक्तीला हिंसा घडवून आणायला कारण लागत नाही. त्याच वेळी ज्या व्यक्तीवर ती हिंसा घडत असते, त्या व्यक्तीने हात उचलणं ही अगतिकतेमधून केलेली हिंसा असते. स्वसंरक्षणाशिवाय इतर कुठलाच पर्याय शिल्लक न राहिल्यामुळे आलेली अगतिकता.

डॉक्टरांवर झालेल्या हल्ल्याची संपूर्ण बातमी मी वाचलेली नाही, त्यामुळे त्यावर जास्त बोलू शकणार नाही पण हिंसेच्या कृतीचा केव्हाही निषेधच आहे.तूर्तास एवढं मत मांडू शकेन कि एखाद्या अनुचित कृतीला रोखणारी पर्यायी व्यवस्था कणखर नसली कि त्या कृतीची पुनरावृत्ती होणं अटळ आहे. एकदा हल्ला होणं ही प्रतिक्षिप्त क्रिया असू शकेल पण त्याची पुनरावृत्ती म्हणजे उघड उघड संधीचा फायदा घेणं आहे.

किडे

काही वर्षांपूर्वी उपवनला निळकंठ कॉम्पलेक्स इमारतीचे फोटो काढत होते. गेली अनेक वर्षे माझी फोटोग्राफी बाल्यावस्थेत हा भाग निराळा पण "विथ DSLR इव्हन मंकी थिंक्स..." सारखं मलाही एका खांद्यवर कॅमेऱ्याची बॅग आणि दुसऱ्या खांद्यावर ट्रायपॉड घेऊन चालताना लय भारी वाटत होतं.

मी ट्रायपॉड सेट केलाच असेल तेवढ्यात एक छावा, त्याच्या छावीचा हात धरून माझ्या दिशेने आला आणि मला म्हणाला, "एक्सक्यूज मी, व्हॉट डु यू थिंक, यू आर डुईंग?"

सॅनिटरी नॅकिन्स कशासाठी?

Courtesy: Medical Daily

मासिकपाळीसाठी उपयोगी पडतील असे पुन्हा धुवून वापरता येण्याजोगे नॅपकिन बनवणाऱ्या स्त्रियांचा एक ग्रुप फेसबुकवर आहे. त्यांचा उद्देश एकच आहे कि पर्यावरणात आणखी प्रदूषणाची भर घालू शकतील असे सॅनिटरी नॅपकिन्स वापरण्यापेक्षा आपण कापडाचे पॅड्स बनवावेत जे वारंवार वापरात आणता येऊ शकतात, जेणेकरून पैशांचीही बचत होते. ह्या ग्रुममधील सक्रिय सदस्य महिला ह्या बहुतांश परदेशीच आहेत.

ह्या ग्रुपमध्ये कुणीतरी श्री. अरूणाचलम मुरूगनंथम ह्यांची माहिती असलेली एक पोस्ट शेअर केली. श्री. मुरूगनंथम ह्यांनी खेड्यापाड्यातल्या महिलांसाठी अत्यंत स्वस्त दरातील चांगले सॅनिटरी नॅपकिन्स उपलब्ध करून देण्याची प्रक्रिया शोधून काढली आहे. त्यामुळे महिलांचे आरोग्य तर टिकून राहतेच पण अनेक महिलांना नॅपकिन बनवण्याच्या कामामुळे रोजगार देखील मिळाला आहे. श्री. मुरूगनंथम ह्यांच्या कामामुळे अनेक खेड्यापाड्यातील महिलांना मासिक पाळीच्या दिवसांत दिलासा मिळाला असेल. The Man Who Wore the Sanitary Napkin ह्या नावाने गुगल सर्च केलं तर त्यांच्या कामाची सविस्तर माहिती मिळू शकेल.

ग्रुपमध्ये पोस्ट शेअर झाल्यावर ग्रुपमधील एका परदेशी महिलेने निष्पापपणे हा प्रश्न विचारला कि, "मुरूगनंथम यांचं काम छानच आहे पण धुवून पुन्हा वापरता येण्याजोगे नॅपकिन्स त्यांनी का बनवले नाहीत?" ह्या प्रश्नानंतर उत्तरादाखल अनेक भारतीय महिलांनी भारतातील महिला मासिक पाळीचा स्त्राव शोषून घेण्यासाठी वापरत असलेल्या कपड्यांची अवस्था, पाण्याचं दुर्भिक्ष्य इतकंच नव्हे तर मासिक पाळी आलेल्या महिलेला दिली जाणारी वागणूक ह्यावर ज्या यथासांग प्रतिक्रिया दिल्या, त्यांचा आशय असा होता- "जिथे मासिक पाळीचा स्त्राव सांभाळण्यासाठी चांगला, निर्जंतुक कपडा मिळणंच मुश्किल, जिथे पिण्याचं पाणी दिवसाला जेमतेम एकच ग्लास मिळू शकेल इतका दुष्काळ पडतो, तिथे पाळीचे कपडे धुणं आणि ते पुन्हा वापरणं हीच चैन म्हणायला हवी." पाळीच्या दिवसांमध्ये विविध प्रातांमधील चालीरितींनुसार स्त्रियांना दिली जाणारी हीन वागणूक हा निराळा भाग आहे पण त्याच्याही स्त्रीच्या आरोग्यावर परिणाम होतोच.

ते सर्व वाचल्यावर असं वाटलं कि आपण कितीही झाकून ठेवलं तरी ह्या ना त्या कारणाने सत्य बाहेर पडतंच. इथे नुसता स्त्रियांच्या आरोग्याचा प्रश्न ऐरणीवर येत नाही, आपल्या देशाची इभ्रतसुद्धा जाते. स्वातंत्र्य मिळून आता ७० वर्षं होत आली. आणखी किती वर्ष आपण विकसनशील देश म्हणून "मिरवणार"?

आत्मस्तुती


आज Satchidanand Shevde दादांनी पाठवलेला विचार इथे शेअर केल्याशिवाय राहवत नाही.

परैः प्रोक्ता गुणा यस्य निर्गुणोऽपि गुणी भवेत्‌|
इन्द्रोऽपि लघुतां याति स्वयं प्रख्यापितैर्गुणैः||

अर्थ: दुसऱ्यांनी ज्याचे गुण गायले असतील तो जरी गुणी नसला तरी गुणी [मानला] जातो. पण स्वतःच्या तोंडाने स्वतःचे गुणवर्णन केले तर इंद्राला सुद्धा कमीपणा येतो.

एक वो दिन था, एक ये दिन भी है ।

कबुतरांनी सगळ्या नवीन रोपांची नासधूस केल्यानंतर किचन गार्डनिंगची हौस फिटल्यात जमा होती. कितीही हाकला, जाळ्या लावा कबुतरं नासधूस करायची ती करायचीच. पुन्हा रिकाम्या कुंड्यांचा वापर अंडी घालण्यासाठी करण्याचीही त्यांची तयारी सुरू होती. टोमॅटोचा वेल, डेलियाची बारीक रोपं, मेथीचे रोम, लसणाच्या पाती सगळं, सगळं नष्ट झालं. वैतागून मी सर्व लहान-मोठ्या कुंड्यांमधली माती एकत्र केली; त्यात अत्यंत पौष्टीक असं गांडूळखत देखील होतं. ही माती तशीच ठेवून दिलेली होती. त्यात नामदेव उमाजीकडून आणलेलं प्राजक्ताचं रोपटं लावलं पण अवघ्या आठवड्याभरात ते वाळून गेलं. दोष मातीमध्ये नव्हता हे निश्चित कारण त्यात मी आधी लावलेल्या मिरचीच्या झाडाला अफाट मिरच्या आल्या होत्या.

कुणाकडे ह्या प्रश्नांची उत्तरं आहेत का?

मागे एका निराळ्या केससाठी पोलीस स्टेशनला गेले होते तेव्हा तिथल्या प्रमुखांना विचारलं होतं कि "बलात्कारासारख्या गुन्हयात अपराध्याला न्याय व्यवस्थेकडून शिक्षा झाली म्हणजे पिडीत व्यक्तीला न्याय मिळतो असं तुम्हाला वाटतं का?

अपराध्याला जी शिक्षा होते ती त्याने समाजविघातक कृत्य केलं म्हणून पण ते कृत्य एका विशिष्ट व्यक्तीला लक्ष्य ठेवून केलं गेलेलं असतं. मग तो अपराधी त्या व्यक्तीचाही गुन्हेगार नाही का?

पीडित व्यक्तीला दिलासा मिळावा, आपला आत्मविश्वास परत मिळावा म्हणून अपराध्याला ठोठावलेली न्याय व्यवस्थेची शिक्षा पुरेशी ठरत असती तर पीडित व्यक्तीसाठी समुपदेशकांची गरज का निर्माण झाली असती?"

त्यांनी फक्त स्मित केलं. इतर कुणाकडे ह्या प्रश्नांची उत्तरं आहेत का?